عبد الحسين خان ملك المؤرخين ( لسان السلطنه )

691

مرآت الوقايع مظفرى ( فارسى )

گلوى شتر مىزند كه ناگاه الواط و قاطرچى و ساير اوباش شتر را پاره‌پاره مىنمايند . در حالتى كه شتر زنده است و هر تكهء « 1 » او را كسى مىبرد و يك تكه مخصوص آن را سر نيزه كرده براى شاه مىبرند و مىگويند هرطبقه از اصناف ، كسبه بايد قسمتى از اين شتر داشته باشند . در عشر دوم ذىحجه ، تلگراف شكست كشتىهاى دولت روس از ژاپون رسيد و دولت ژاپون قول داده كه در چهل روز شهر پرت آرتور « 2 » را فتح نمايد و سياسيون قول داده‌اند كه محققا دولت روس به هيچ وجه حريف ژاپون نمىشود . زيرا كه قشونش بهتر و باعلم‌ترند و به محل جنگ نزديك‌تر مىباشند . اگر يك شكست دولت روس در خشكى بخورد ، يقينا كارش خراب مىشود و تمام نقاط متصرفات او به او مىشورند . آن‌وقت كارش خراب مىشود . در عشر دوم ذىحجه ، وزارت نظميه و پليس شهر دار الخلافهء تهران را از آقا بالا خان سردار افخم « 3 » گرفتند و به سعيد السلطنه پسر نظام العلماى طباطبايى تبريزى « 4 » دادند . سعيد السلطنه مرد كافى لايقى است . سردار افخم را به حكومت استرآباد فرستادند . در عشر دوم ذىحجه ، وزارت احتسابيهء طهران را از ميرزا عباس خان مهندس گرفتند و به كريم آقاى مختار السلطنه دادند . مختار السلطنه سابق وزارت پليس را داشت . اتابيك چون او را مرد عاقلى مىدانست از كار معزولش ساخت . مختار السلطنه اگرچه به هيچ وجه درس نخوانده لكن مرد مجرب كارآزموده و عادلى است . احتمال مىرود كه عمل احتسابى او مانند وزارت احتساب فرنگ در تهران ترتيب بگيرد .

--> ( 1 ) . متن : تيكه ( 2 ) . شهرى در منتها اليه شبه جزيرهء ليائوتونك كه در اختيار روس‌ها بود و ژاپونىها آن را تصرف كردند ( 1905 ) ( 3 ) . آقا بالا خان سردار افخم از جوانى مورد علاقهء كامران ميرزا نايب السلطنه بود و به همين جهت مدارج نظامى را به سرعت طى كرد . در جريان واقعهء رژى او بود كه مردم معترض را به گلوله بست . وى در پايان عمر حاكم گيلان بود كه انقلابيون گيلان به رياست ميرزا كريم خان رشتى و برادرش عبد الحسين خان معز السلطان ( سردار محيى ) او را غافلگير كرده كشتند و گيلان را متصرف شدند و اين اقدام مقدمهء حمله به تهران و سقوط محمد على شاه بود . در خاطرات كاساكوفسكى شرح بديعى از نحوهء ترقيات او آمده و حسن اعظام قدسى هم شرح جالب توجهى از او در جلد اول خاطرات خود آورده . ( 4 ) . ميرزا محمد رفيع خان .